{"id":1892,"date":"2011-07-31T17:26:05","date_gmt":"2011-07-31T17:26:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.karate.com.pl\/?p=1892"},"modified":"2011-08-31T17:26:14","modified_gmt":"2011-08-31T17:26:14","slug":"kata-forma-doskonala","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/kata-forma-doskonala\/","title":{"rendered":"KATA – FORMA DOSKONA\u0141A"},"content":{"rendered":"

KATA – FORMA DOSKONA\u0141A
\nTomasz Piotrkowicz<\/strong><\/p>\n

Pewna stara okinawska piosenka ludowa m\u00f3wi, \u017ce mo\u017cna wybra\u0107 r\u00f3\u017cne drogi wspinaczki na zalesion\u0105 g\u00f3r\u0119, ale po osi\u0105gni\u0119ciu szczytu jednakowo ogl\u0105da si\u0119 ksi\u0119\u017cyc. S\u0142owo kata oznacza w j\u0119zyku japo\u0144skim form\u0119, kszta\u0142t. W karate jest to forma walki symbolicznej, wykonywanej bez przeciwnik\u00f3w. W t\u0142umaczeniach ksi\u0105\u017cek japo\u0144skich mistrz\u00f3w u\u017cywa si\u0119 okre\u015ble\u0144: forma zasadnicza, \u0107wiczenia formalne. Czy kata jest odpowiednikiem bokserskiej walki z cieniem? Wielu uprawiaj\u0105cych karate odpowie nie, przecie\u017c wykonuj\u0105c kata \u0107wiczymy nie tylko mi\u0119\u015bnie, tak\u017ce nasz\u0105 psychik\u0119. Ale czy bokser jej nie \u0107wiczy? Czy rzeczywi\u015bcie kata wyrwane z ca\u0142ego systemu karate jest czym\u015b po\u015brednim mi\u0119dzy boksersk\u0105 walk\u0105 z cieniem a uk\u0142adem tanecznym lub baletowym?<\/p>\n

Pomimo zewn\u0119trznych podobie\u0144stw trzeba da\u0107 negatywn\u0105 odpowied\u017a na powy\u017csze pytanie. Cho\u0107 pocz\u0105tki ta\u0144ca i sztuk walki w wielu kulturach by\u0142y, by\u0107 mo\u017ce, wsp\u00f3lne (tak twierdzi Higaonna o ta\u0144cach okinawskich), cele i podstawy ruch\u00f3w s\u0105 inne.<\/p>\n

Przede wszystkim ka\u017cde kata to sko\u0144czony uk\u0142ad, kt\u00f3ry pokazuje \u0107wicz\u0105cym nie tylko spos\u00f3b rozstrzygni\u0119cia konkretnego epizodu walki, ale i form\u0119 w jakiej ma to nast\u0105pi\u0107. Kata symbolizuje walk\u0119 z kilkoma przeciwnikami. Jeden z wyimaginowanych przeciwnik\u00f3w pokonany jest tward\u0105, bezlitosn\u0105 technik\u0105, inny tylko przewr\u00f3cony. Zale\u017cy to od sposobu ataku z jakim mamy do czynienia.<\/p>\n

Wszystkie kata zaczynaj\u0105 si\u0119 technik\u0105 obronn\u0105, co najlepiej wyra\u017ca defensywny charakter karate. Karate ni sente nashi – karate pierwsze nie atakuje, by\u0142o mottem \u017cyciowym Gichina Funakoshi, cz\u0142owieka, od kt\u00f3rego zacz\u0119\u0142o si\u0119 nowoczesne karate.<\/p>\n

Podczas nauczania sztuk walki nie korzystano chyba nigdy z podr\u0119cznik\u00f3w pisanych, by\u0142a to nauka przekazywana z ojca na syna. Mistrz m\u00f3g\u0142 przekaza\u0107 sw\u00f3j kunszt tworz\u0105c okre\u015blone kata. Znaczenia pewnych ruch\u00f3w zapomniano z biegiem czasu, inne zacz\u0119to odmiennie interpretowa\u0107, ale og\u00f3lne pos\u0142annictwo przetrwa\u0142o i jest kultywowane.<\/p>\n

Wraz z rozwojem karate zmieni\u0142y si\u0119 i udoskonali\u0142y poszczeg\u00f3lne pozycje cia\u0142a w kata. Wieloletnia praktyka znakomicie eliminowa\u0142a b\u0142\u0119dy i niezr\u0119czno\u015bci. \u0106wiczenie kata wyra\u017ca wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c swoist\u0105 drog\u0119 do doskona\u0142o\u015bci, drog\u0119, kt\u00f3ra dla prawdziwego adepta karate jest celem samym w sobie.<\/p>\n

Karate zwi\u0105zane jest z chi\u0144skimi sztukami walki wr\u0119cz, znanymi w Europie pod wsp\u00f3ln\u0105 nazw\u0105 kung fu. W uprawianych obecnie stylach kung fu spotykamy chi\u0144skie odpowiedniki kata, kt\u00f3rych podstawy by\u0142y punktem wyj\u015bcia tak\u017ce dla karate. Rzecz charakterystyczna, zar\u00f3wno wi\u0119kszo\u015b\u0107 styl\u00f3w jak i form kung fu nosi nazwy zwierz\u0105t. Bardzo interesuj\u0105ca jest np. forma ma\u0142py, gdzie wykonawca zachowaniem, ka\u017cdym gestem, do z\u0142udzenia przypomina postawy zwierz\u0119ce. R\u00f3wnie\u017c w karate, niekt\u00f3re kata zwi\u0105zane s\u0105 z zachowaniem zwierz\u0105t, na przyk\u0142ad kata shotokan, o nazwie gunkaku – \u017curaw na skale, czy te\u017c enpi – lec\u0105ca jask\u00f3\u0142ka. Swoistym ewenementem kung fu jest forma pijanego cz\u0142owieka. \u0141\u0105czy ona w sobie chwiejno\u015b\u0107 i brak koordynacji ruch\u00f3w, charakterystyczne dla pijanego, z precyzyjnymi technikami blok\u00f3w i uderze\u0144. Oczywi\u015bcie wykonawca jest trze\u017awy, a jego sprawno\u015b\u0107 fizyczna musi \u0142\u0105czy\u0107 cechy aktorstwa i akrobacji.<\/p>\n

Wiele kata nosi nazw\u0119 pochodz\u0105c\u0105 od nazwiska b\u0105d\u017a przydomku tw\u00f3rcy, jak kushanku (obecnie nazywane kanku), kt\u00f3re powsta\u0142o dzi\u0119ki wizycie chi\u0144skiego eksperta walki na Okinawie w XVIII wieku. Niekt\u00f3re nazwy kata wiernie oddaj\u0105 charakter technik w nich zawartych. Na przyk\u0142ad, nazw\u0119 dynamicznego kata bassai t\u0142umaczy si\u0119 jako zdobycie fortecy, a d\u0142ugie i skomplikowane kata gojushiho, sk\u0142ada si\u0119 z 54 krok\u00f3w, o czym wiernie informuje nazwa tego kata.<\/p>\n

Nazwiska tw\u00f3rc\u00f3w najstarszych kata karate nie zachowa\u0142y si\u0119. Brak jest pisemnych przekaz\u00f3w dotycz\u0105cych tej sztuki walki uprawianej przez ludno\u015b\u0107 okupowanej Okinawy. Zakaz posiadania broni, na okupowanym przez trzysta lat terenie, wp\u0142yn\u0105\u0142 na rang\u0119 karate jako tajemniczego dla obcych i skutecznego sposobu samoobrony.<\/p>\n

Prawdopodobnie w drugiej po\u0142owie XVIII wieku zacz\u0119\u0142y si\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107 dwa kierunki w karate. \u0106wicz\u0105cy w okolicach miast Shuri i Tomari preferowali szybko\u015b\u0107, mi\u0119kko\u015b\u0107, naturalny oddech.
\nMieszka\u0144cy Naha stawiali na twardo\u015b\u0107 i si\u0142\u0119. Ich statyczne pozycje i silnie artyku\u0142owany oddech odpowiada\u0142 ludziom silnym, pot\u0119\u017cnie zbudowanym. Tak powsta\u0142y kierunki: dynamiczny shorin-ryu i si\u0142owy shorei-ryu. Podobnie r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 kata obu kierunk\u00f3w. I tak w stylach goju-ryu (szko\u0142y Goju-kai. Shinto-kai, Kyokushin-kai) mniej jest kata, zwykle kilkana\u015bcie. Pochodz\u0105 one z Naha-te. Style w rodzaju shoto-kan (szko\u0142y Shoto-kai, Wado-kai) zawieraj\u0105 du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 kata zwi\u0105zanych z shuri-te. Ale, na przyk\u0142ad, w shotokanie grupa kata jion, jitte, ji’in wyra\u017anie zwi\u0105zana jest z kierunkiem shorei-ryu. Wynika to z uniwersalno\u015bci stylu shotokan. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c style okinawskie, preferuj\u0105ce wykonywanie kata w formie tradycyjnej (z obu kierunk\u00f3w), na przyk\u0142ad, matsubayashi-ryu. Inne style zajmuj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie kata z pomini\u0119ciem kumite, na przyk\u0142ad uprawiany r\u00f3wnie\u017c w Polsce Doshinkan.<\/p>\n

W szko\u0142ach karate na Okinawie istnia\u0142y kata podstawowe, niezb\u0119dne dla opanowania danego stylu. Trzy kata naihanchi by\u0142y tak podstawowe dla shuri-te, jak pi\u0119\u0107 kata pinan dla szko\u0142y mistrza Itosu, czy kata sanchin dla naha-te. Przydatno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych kata, do nauki walki, jest bardzo r\u00f3\u017cna. Kata sanchin ma za zadanie przede wszystkim \u0107wiczenie cia\u0142a, umys\u0142u i oddechu. Kata pinan opanowanie technik podstawowych walki. Naihanchi osi\u0105gni\u0119cie gibko\u015bci i zwrotno\u015bci staw\u00f3w oraz mi\u0119\u015bni.<\/p>\n

W opracowaniach zachodnio-europejskich, niekt\u00f3rzy autorzy poszukuj\u0105 pierwotnych wersji kata. Wydaje mi si\u0119 to naiwne, poniewa\u017c, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, kata zmieniaj\u0105 si\u0119 z biegiem czasu i dotarcie do pierwowzoru jest praktycznie niemo\u017cliwe. Zreszt\u0105 przez kata nie nale\u017cy rozumie\u0107 zapisu ruch\u00f3w. Prawdziwy karateka ka\u017cdym wykonaniem kreuje na nowo kata, nie odtwarza, a kreuje now\u0105, niepowtarzaln\u0105 wersj\u0119. Wystarczy popatrze\u0107 na fascynuj\u0105ce wykonywanie kata przez mistrz\u00f3w i mistrzynie karate na mi\u0119dzynarodowych turniejach.<\/p>\n

W karate sportowym kata jest konkurencj\u0105. Wykonywanie kata ocenia kilku s\u0119dzi\u00f3w przyznaj\u0105c noty. Zwraca si\u0119 uwag\u0119, przede wszystkim, na nast\u0119puj\u0105ce elementy: zako\u0144czenie kata w miejscu rozpocz\u0119cia, zachowanie linii planu kata (embusen), poprawno\u015b\u0107 wykonania technik, zachowanie ich kolejno\u015bci i ci\u0105g\u0142o\u015bci, rytm, si\u0142\u0119, ekspresj\u0119 i koncentracj\u0119. Istnieje obecnie konkurencja pod nazw\u0105 zespo\u0142owe kata. Startuj\u0105 trzy osoby. Tutaj liczy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie zgodno\u015b\u0107 wykonania i rytm.<\/p>\n

W treningu kata niezb\u0119dne jest \u0107wiczenie interpretacji z partnerem. R\u00f3\u017cnice w wykonywaniu kata, poza r\u00f3\u017cnica mi wynikaj\u0105cymi z uprawianego stylu karate oraz odmiennymi warunkami psychofizycznymi odtw\u00f3rcy, wynikaj\u0105 w\u0142a\u015bnie z r\u00f3\u017cnego wyja\u015bnienia ruch\u00f3w. Termin interpretacja z partnerem – bunkai wprowadzi\u0142 do karate mistrz Yamaguchi (goju-ryu). Wyja\u015bnienie ruch\u00f3w tego samego kata r\u00f3\u017cni si\u0119 znacznie w zale\u017cno\u015bci od stopnia zaawansowania karateki.<\/p>\n

Kata powinno by\u0107 \u0107wiczone co dzie\u0144. Tylko systematyczne, wieloletnie powtarzanie ruch\u00f3w kata, mo\u017ce prowadzi\u0107 do zrozumienia istoty karate. By\u0142y mistrz Polski w kata, S\u0142awomir Jordan \u0107wiczy\u0142 przed zawodami kata unsu codziennie po 100 razy.<\/p>\n

Nauczaj\u0105c kata w Klubie Karate-do AZS SGGW w Warszawie, dziel\u0119 je na kilka fragment\u00f3w, odpowiadaj\u0105cych pe\u0142nym starciom z przeciwnikiem. Po wyja\u015bnieniu interpretacji tych fragment\u00f3w, studentom \u0142atwiej jest zapami\u0119ta\u0107 ca\u0142e kata i kolejno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych technik. Nast\u0119pnym etapem jest dok\u0142adna analiza rytmu i oddech\u00f3w w kata. P\u00f3\u017aniej pozostaje praca na treningach i \u0107wiczenia indywidualne poza nimi, prowadz\u0105ce do szlifowania kata. Niekiedy trwa to latami. Instruktor Shotokan Karate International w Niemczech, Nagai twierdzi, \u017ce zawodnik powinien \u0107wiczy\u0107 kata gojushiho 10 lat, aby wyst\u0105pi\u0107 na mistrzostwach \u015bwiata.<\/p>\n

Shigeru Egami, ucze\u0144 Gichina Funakoshi, jeden z tw\u00f3rc\u00f3w shotokan zmusza\u0142 swych uczni\u00f3w do wielokrotnego powtarzania kata, bez odpoczynku. Po pewnym czasie wykonuj\u0105cy stawa\u0142 si\u0119 coraz bardziej zm\u0119czony, oddech stawa\u0142 si\u0119 sapaniem. Na skutek zm\u0119czenia dochodzi\u0142o do chwilowych stan\u00f3w utraty \u015bwiadomo\u015bci, \u0107wicz\u0105cy wykonywa\u0142 techniki jak automat i nie by\u0142 w stanie skoncentrowa\u0107 si\u0142y w ruchach. Ruchy te stopniowo stawa\u0142y si\u0119 mi\u0119kkie.<\/p>\n

Shigeru Egami twierdzi\u0142. \u017ce je\u017celi wykonuje si\u0119 \u0107wiczenia w dalszym ci\u0105gu, mo\u017cna doj\u015b\u0107 do stanu, kiedy umys\u0142 jest czysty, a ruchy rozumiane s\u0105 cia\u0142em. Mo\u017cna doj\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c do ca\u0142kowitego zapomnienia i upadku na pod\u0142og\u0119. Mo\u017cna tak\u017ce wielokrotnie zatraca\u0107 si\u0119 i odnajdywa\u0107, odkrywa\u0107 stan wielkiej rado\u015bci. \u0106wicz\u0105cy b\u0119dzie chcia\u0142 j\u0105 zrozumie\u0107, nawet je\u017celi upad\u0142 i zemdla\u0142 ze zm\u0119czenia. Jednak nawet wtedy, o ile komendy s\u0105 wystarczaj\u0105co g\u0142o\u015bne, b\u0119dzie on reagowa\u0142 w pewien spos\u00f3b, niekoniecznie fizycznie. W tym samym czasie zacznie on pojmowa\u0107 relacje mi\u0119dzy sob\u0105 i osob\u0105 daj\u0105c\u0105 komendy, relacje pomi\u0119dzy \u0107wicz\u0105cymi oraz zale\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy my\u015bl\u0105 i cia\u0142em.<\/p>\n

S\u0142owa starego mistrza najlepiej przekonuj\u0105 czytelnik\u00f3w, i\u017c kata stanowi\u0105 esencj\u0119 karate.<\/p>\n

Przedruk z czasopisma „Wojownik” Nr 1\/92<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

KATA – FORMA DOSKONA\u0141A Tomasz Piotrkowicz Pewna stara okinawska piosenka ludowa m\u00f3wi, \u017ce mo\u017cna wybra\u0107 r\u00f3\u017cne drogi wspinaczki na zalesion\u0105<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[97,98],"class_list":["post-1892","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-kata-karate","tag-shotokan-kata"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1892"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1892\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1895,"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1892\/revisions\/1895"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/karate.com.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}